Klasykę warto czytać chociażby dlatego, by przekonać się,
jak słabe ma się o niej pojęcie. Z początku „Wielki Gatsby” zapowiadał się jako
historia o człowieku wielkim właśnie, fascynującym i będącym kimś całkowicie
niezwykłym. I już na początku muszę przyznać, że dlaczego Gatsby został nazwany
wielkim, wciąż się nie dowiedziałam. W ten oto sposób poznałam się jednak z
Fitzgeraldem, co zdecydowanie można zaliczyć jako pozytyw.
„Wielki Gatsby” jest książką niewielkich rozmiarów (moje
wydanie jest dodatkowo wzbogacone o zdjęcia z ekranizacji historii z Mią Farrow i
Robertem Redfordem), która nie posiada tak naprawdę fabuły. Patrząc na nią z
filmowej perspektywy – grupa ludzi snuje się po planie i próbuje rozgryźć, kim
jest Jay Gatsby. Ledwie cztery miejsca akcji, dwóch głównych bohaterów, trzy
postacie drugoplanowe i dwie trzecio. Reszta to epizodyści i statyści. Przepych
przyjęć z lat dwudziestych i ich wewnętrzna pustka. Ciężko wyodrębnić w tej
książce jakąś konkretną akcję, jakiś ciąg przyczynowo-skutkowy i wciągnąć się w
intrygi, gdyż tych nie ma – oprócz tajemnicy Gatsby’ego. Jednak czy można ją
tak nazwać?
F. Scott Fitzgerald stworzył ciekawy portret psychologiczny
– nie tyle tytułowej postaci, co instytucji małżeństwa, miłości oraz poniekąd
socjety. Każda z istotnych postaci pochodziła z Zachodu Stanów Zjednoczonych,
ale osiedlili się – przynajmniej na czas trwania powieści – na Wschodzie, gdzie
wciąż w sobie czuli się trochę zbyt zaściankowi. Narrator – Nick – jest w
dodatku jedynym z nich, który nie jest bogaty, choć sam siebie określa już na
samym początku jako snobistycznego. Kolejny jest Tom i jego żona, Daisy, którzy
choć mają pieniądze, mają siebie, nie potrafią być szczęśliwi ze sobą, ale bez
siebie także nie. Są zdecydowanie bardzo intrygującą parą, co widać już od
pierwszego spotkania z nimi. Następna jest Jordan Baker, golfistka, która w
jakiś sposób gra tło dla całej historii, choć próbuje wysunąć się na pierwszy
plan. Jako pojedyncza postać stała się moją ulubioną. I na końcu Gatsby –
postać poniekąd pełna zagadek, ale gdy przychodzi do rozwiązania, okazują się
one niczym w porównaniu ze stosunkami panującymi między bohaterami.
Wróćmy do moich własnych odczuć – tak naprawdę nie polubiłam
ani Nicka, ani Gatsby’ego. Ten ostatni wydał mi się zbyt bezbarwny, a Nick,
który mówi: „Każdy przypisuje sobie przynajmniej jedną z głównych cnót, a oto
moja: należę do niewielu uczciwych ludzi, jakich kiedykolwiek znałem.” (str.
66) ostatecznie może nie okazuje się krystalicznie czysty, bądź jawnie
nieuczciwy, jednak pozostawia pytania bez odpowiedzi, które dotyczą jego
intencji. Staje się helisą, dookoła której kręci się cała fabuła (która, jak już
wspomniałam, nie istnieje), łącznie z głównym bohaterem.
Książka na swój sposób mnie zachwyciła. Na pewno nadaje się
do leniwego czytania przy herbacie i serniku, gdy potrafimy się skupić bez
współudziału książki. Ostatnio jednym z moich ulubionych słów w odniesieniu do
książek z wyższej półki jest „przewrotny” i „Wielki Gatsby” zdecydowanie
zasługuje na to miano. Nie spodziewałam się, że książka, w której prawie nic
się nie dzieje, może mnie tak wciągnąć i sprawić, że będę mieć o niej tak dobre
zdanie. W końcu bohaterowie nie zawsze muszą wzbudzać moją sympatię, nie musi
być fabuły, język może być jedynie bardzo dobry, ale książka ma w sobie coś
nieokreślonego. Tę przeczytałabym bez wątpienia jeszcze raz. I zrobię to. Może
wtedy znajdę odpowiedzi na moje pytania. Pytania, które zrodziły się w trakcie;
odpowiedzi, których jeszcze nie dostałam.
